نقشه راه کنفرانس بین‌المللی «علم سیاست، مطالعات زنان و آینده» (Concept Note)

کمیته مطالعات زنان انجمن علوم سیاسی ایران در تلاش است نخستین دوره یک کنفرانس بین‌المللی در حوزه مطالعات زنان با عنوان «علم سیاست، مطالعات زنان و آینده» را برگزار کند. این کنفرانس در روز دهم مهرماه 1399 در تهران، ایران، برگزار خواهد شد.

این رویداد بسیار تعاملی نقطه عطفی مهم در فراهم کردن یک نقشه راه در حوزه مطالعات زنان و توسعه طرح‌های جدید یا بهبود برنامه‌های موجود خواهد بود و به حقوق، فرصت‌ها، مشارکت زنان و دختران جوان می‌پردازد و عرصه‌های سیاسی، مدنی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را دربرمی‌گیرد. تضمین حقوق، فرصت‌ها و مشارکت زنان در این عرصه‌ها دارای پیامدهای اقتصادی و اجتماعی عظیم برای جامعه است. توانمندسازی و مشارکت زنان موجب اقتصادهای پررونق، بهره‌وری بالاتر و رشد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه خواهد شد. هر جامعه‌‌ای برای دستیابی به این اهداف به استراتژی‌های طولانی مدت هماهنگ نیاز دارد.

پیشینه

حضور کم‌رنگ زنان در عرصه سیاست یکی از مسایل زنان است که تقریباً در تمام کشورهای جهان و در تمام سطوح قدرت و حکمرانی دیده می‌شود.

یکی از چارچوب‌هایی که برای نشان دادن نابرابری جنسیتی در عرصه بین‌المللی استفاده می‌شود، شاخص شکاف جنسیتی است. متوسط شكاف جنسيتي در عرصه بين‌المللي در سال 2020، 31.4 درصد ارزيابي شده است. در 101 کشور از 149 کشور مورد مطالعه پیشرفت‌های کمی ایجاد شده است، اما این پیشرفت‌ها چشمگیر و سریع نیستند. در عین حال، تا به امروز هیچ کشوری نتوانسته به برابری دست یابد. در اندازه‌گیری شکاف جنسیتی از چهار زیرشاخص یا شاخص فرعی استفاده می‌کنند که شامل توانمندسازي سياسي، مشارکت و ‌فرصت‌هاي اقتصادي، ‌آموزش و بهداشت است.

جهان بزرگ‌ترين شكاف جنسيتي را در عرصه توانمندسازی سیاسی زنان تجربه می‌کند كه 75.3 درصد در سال 2020 برآورد شده است.

شکاف جنسیتی جهانی در زمینه توانمندسازی زنان حضور کم‌رنگ زنان را در تمام عرصه‌ها و نقش‌های سیاسی و بخصوص حضور گاه و بیگاه آنها را به عنوان رهبران کشورها نشان می‌دهد. اکثر زنان حاضر در جایگاه ریاست دولت نیز در دهه اخیر انتخاب شده‌اند. علی‌رغم این پیشرفت‌ها، اکنون در میان 149 کشور جهان فقط 17 زن در جایگاه ریاست دولت یا نخست وزیر قرار دارند. جایگاه زنان به عنوان وزیر و نماینده پارلمان در سطح جهان کمی بهتر است. 21 درصد از جایگاه‌های وزرا در سراسر جهان به زنان اختصاص داده شده و در 85 کشور از 153 کشور مورد مطالعه اصلاً زنان در پنجاه سال اخیر در رأس کشور حضور نداشته‌اند. در مورد پارلمان هم بر اساس آمار اتحادیه بین‌المجالس متوسط حضور زنان در پارلمان‌های ملی سراسر جهان در سال 2020، 25 درصد ارزیابی شده است. با این تصویر جهانی، میزان حضور زنان در منطقه منا یعنی خاورمیانه و شمال آفریقا بر اساس آمار به 19 درصد می‌رسد. این در شرایطی است که در ایران به عنوان یکی از کشورهای منطقه منا این رقم فقط 5.9 درصد در مجلس یازدهم برآورد می‌شود.

بنابراین آمار، ميزان مشاركت زنان ايرانی در عرصه سياست ‌بسيار پايين است. بر اساس پژوهش‌هاي محققان، در منطقه منا،‌ با 19 درصد مشارکت سیاسی زنان، 153 سال طول مي‌كشد تا اين شكاف در عرصه سياست برطرف شود. حال این سؤال مطرح است که در كشور ما با 5.9 درصد چند سال طول مي‌كشد تا شکاف جنسیتی در عرصه سیاست برطرف شود؟

دومین شکاف بزرگ جنسیتی در مشارکت اقتصادی و فرصت‌های اقتصادی در سطح جهان دیده می‌شود.

تا سال 2020، 57.8 درصد از این شکاف جنسیتی در حوزه اقتصاد پر شده است که نسبت به سال 2019، این شکاف جنسیتی کمی افزایش یافته است. این در حالی است که شکاف اقتصادی بر شکاف سیاسی تأثیرگذار است. عواملی مانند اختلاف سطح دستمزد،‌ ميزان کم‌رنگ اشتغال زنان و كار بدون دستمزد زنان در خانه،‌ شكاف اقتصادي ميان زنان و مردان را در ايران گسترده كرده است، این در حالی است که دسترسی به خدمات مالی در میان زنان و مردان ایرانی تقریباً یکسان است. در اين عرصه، نرخ مشارکت زنان به عنوان نیروی کار در ایران فقط 13 درصد است، در حالی که این نرخ برای مردان به 71.4 درصد می‌رسد. با توجه به اینکه حضور زنان در عرصه سياست لازم و ملزوم حضور آنها در عرصه اقتصاد است، شكاف اقتصادي و توانمندی کمتر زنان از منظر اقتصادی موجب شده زنان در عرصه سياست هم حضور كم‌رنگ‌تري داشته باشند.

زنان ايران از منظر آموزش با مردان برابري مي‌كنند.

نرخ سواد در میان زنان ایرانی 97.7 درصد و در میان مردان ایرانی 98.2 درصد است و نابرابری در آموزش در ایران فقط 4.9 درصد برآورد شده است. زنان تحصيل‌كرده ايران از منظر شكاف آموزشي، اين فاصله را برطرف كرده‌اند، اهداف بزرگ‌تری پیدا کرده‌اند و از منظر سرمایه انسانی ارزش افزوده یافته‌اند. اما هيچ ارتباط معنادار و منطقي ميان نرخ آموزش و حضور زنان در عرصه سياست و اقتصاد در ايران وجود ندارد.

در اين چارچوب، از منظر زیرشاخص‌های آموزش و بهداشت، ‌آمارها در سطح جهانی امیدوارکننده است.

در آموزش، شاهد شكاف جنسيتي  4.4 درصد و در بهداشت 4.6 درصدی هستیم.

بهبود عدالت جنسیتی توسعه‌یافتگی را تقویت خواهد کرد.

شواهد نشان می‌دهد در صورت توجه به عدالت جنسیتی، کشورها با افزایش حضور زنان کارآفرین در عرصه‌های اقتصادی و سیاسی، با کاهش فقر، افزایش درآمد خانوار، افزایش رفاه خانواده‌ها و شتاب رشد اقتصادی مواجه خواهند بود.

کشورهای مختلف استراتژی‌های مختلفی را برای دستیابی به این اهداف تدوین کرده و تجربه‌های متفاوتی اندوخته‌اند. برخی از این استراتژی‌ها عبارتند از:

  • تدوین سهمیه‌بندی برای زنان برای حضور تعداد بیشتر و پررنگ‌تری از زنان در عرصه‌های سیاسی، مدیریتی و پارلمان؛
  • تدوین سیاست‌های تبعیض مثبت جنسیتی؛
  • ایجاد کمیسیون‌های تخصصی زنان؛
  • ایجاد نهاد حقوق زنان؛
  • اتخاذ سیاست‌های حساس و پاسخگو به جنسیت؛
  • اختصاص بودجه‌هایی به منظور بهبود وضعیت زنان در حوزه‌های مختلف.

اهداف

هدف کلی این تعامل استراتژیک در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی ارائه دستاوردها و کشف چالش‌ها با تمرکز ویژه بر پنج حوزه حقوق زنان، مشارکت زنان، فرصت‌های زنان، زنان و توسعه شهری و مسایل دختران جوان است.

اهداف واقع‌گرایانه این رویداد عبارتند از:

  • ارائه شیوه‌های مناسب و راه‌حل‌های نوآورانه که موجب توانمندسازی زنان و دختران جوان می‌شود.
  • پیشبرد گفتگو میان گروه‌های دست‌اندرکار پیرامون راهکارهایی که می‌توانند به تغییرات مثبت در حوزه مسایل زنان و دختران جوان سرعت بخشیده، پیشرفت و آینده آنها را تضمین کند.

اهداف خاص

  • شناسایی عوامل مهم و حیاتی که مانع حقوق اقتصادی، اجتماعی و حق مشارکت زنان و دختران جوان شده، بیکاری، فقر و بی‌عدالتی را افزایش داده، موجب آسیب‌پذیری و شکنندگی بیشتر زنان در حوزه‌های تجاری، اقتصادی و مالی می‌شوند.
  • شناسایی شیوه‌ها و رویه‌های مناسب برای ارتقا و حمایت از حقوق زنان و دختران جوان در چالش‌های پیش رو.
  • شناسایی فرصت‌های استراتژیک برای مشارکت نهادها در سطح ملی و ارائه سازوکارهای ملی خاص و بومی.
  • شناسایی نیازها از منظر ظرفیت‌سازی و به اشتراک‌گذاری تجربه در رابطه با اولویت‌های مسایل زنان و دختران جوان.
  • اشتراک‌گذاری شیوه‌های مناسب در موضوعات و مسایل زنان از جمله در فرصت‌های پیش روی زنان، پشتیبانی‌های اقتصادی و سیاسی از زنان، نوآوری، روندها و روش‌های توسعه مشارکت زنان در عرصه‌های مختلف.
  • اشتراک‌گذاری و تبادل دانش و تجربیات به منظور تقویت عدالت جنسیتی و بهبود شرایط برای حضور زنان در عرصه‌های مختلف.
  • شناسایی و بحث پیرامون مسایل کلیدی حساس به جنسیت در عرصه جامعه به منظور تسهیل گذار به توسعه پایدار.
  • مقایسه تطبیقی میان وضعیت موجود و وضعیت مطلوب.
  • ارائه رویکردها و راهکارهای نوآورانه به منظور بهبود شکاف جنسیتی و توانمندسازی زنان.
  • پاسخگویی به حضور کم‌رنگ زنان در عرصه‌های مدیریتی و تصمیم‌گیری‌های کلان.
  • فرهنگ‌سازی و تغییر هنجارهای جنسیتی به منظور پذیرش زنان به عنوان مدیران مؤثر و مشروع.
  • طراحی چارچوب‌ها و ترتیبات قانونی قوی به منظور تسهیل مشارکت زنان در تمام سطوح.
  • تقویت فرصت‌های موجود و ایجاد فرصت‌های جدید برای حضور زنان در عرصه‌های مختلف و در تمام سطوح.

فواید

  • آگاهی از رویه‌های مناسب.
  • استفاده از فرصتی برای انتشار نتایج موفقیت‌آمیز استراتژی‌های به کار گرفته شده.
  • اشتراک‌گذاری اقدامات نتیجه‌بخش و اقدامات بدون نتیجه به منظور هم‌افزایی و یافتن راه‌های همکاری‌های آینده.
  • استفاده از توصیه‌ها و پیشنهادات عملیاتی قوی.
  • هدف اصلی این کنفرانس شناسایی چالش‌های مشترک و موانع عمده، به اشتراک‌گذاری نمونه‌هایی از اقدامات و رویه‌های موفق و توسعه راهکارهای عملی در برنامه‌ریزی، ایجاد و مدیریت برنامه‌های جدید و ارزیابی برنامه‌های موجود است. در هر پانل تخصصی فرصتی برای کشف نیازها، خلاءها، موفقیت‌ها و راهکارهای غلبه بر چالش‌ها و موانع مرتبط با موضوع خاص هر پانل وجود خواهد داشت.

محورها و موضوعات

مسایل زنان و مطالعات زنان از جمله حوزه‌هایی است که در تمام کشورها و مناطق جهان دیده می‌شود. در این کنفرانس تلاش خواهد شد با همکاری تمام گروه‌های ذی‌نفع به تقویت ظرفیت‌ها و برنامه‌های کاری از جمله برنامه‌های استراتژیک در سطح ملی و در پنج حوزه مطالعاتی زیر پرداخته شود:

حقوق

  • نقش نهادهای تصمیم‌گیر در مورد حقوق زنان
  • زنان و حقوق شهروندی
  • حقوق اجتماعی زنان
  • کنوانسیون‌های بین‌المللی: رفع تبعیض علیه زنان، منع خشونت علیه زنان
  • زنان و تابعیت

قانون خانواده، ازدواج، طلاق، زنان سرپرست خانوار

فرصت‌ها

  • مقایسه تطبیقی میان وضعیت موجود و وضعیت مطلوب
  • نقش زنان در ورزش
  • عدالت جنسیتی، شکاف جنسیتی، تبعیض مثبت جنسیتی
  • نقش زنان در توسعه پایدار
  • نقش زنان در هنر و ادبیات
  • نقش زنان در قدرت و تصمیم‌گیری
  • زنان و هویت زنانه
  • زنان و عرصه‌های مدیریتی
  • توانمندسازی زنان
  • نقش زنان در توسعه فرهنگی
  • زنان و دولت ـ ملت‌سازی
  • زنان، صلح و امنیت پایدار
  • وضعیت‌سنجی زنان در اشتغال، آموزش عالی و رسانه
  • آینده‌پژوهشی توسعه جنسیتی
  • زنان در اسلام
  • جنبش‌های زنان و فمینیسم
  • زنان و فقر
  • زنان و محیط زیست

مشارکت

  • نقش احزاب سیاسی در ورود زنان به عرصه سیاست
  • چرایی و چگونگی حمایت از زنان در عرصه مشارکت سیاسی
  • موانع و بازدارنده‌های مشارکت سیاسی زنان
  • چگونگی تأثیرگذاری زنان در عرصه سیاست
  • استراتژی‌های توسعه فضا برای مشارکت زنان در عرصه سیاست
  • نقش مردان در بهبود مشارکت سیاسی زنان
  • مسئولیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان
  • چارچوب قانونی/نهادی برای بهبود مشارکت سیاسی زنان و دستیابی به عدالت جنسیتی
  • مشارکت زنان در عرصه‌های سیاستگذاری‌های اقتصادی و فرهنگی

مسایل دختران جوان

  • دختران جوان رأی اولی در مشارکت سیاسی
  • نقش جنسیتی و کلیشه‌های فرهنگی جنسیتی درباره دختران جوان
  • جامعه‌پذیری دختران جوان
  • نقش خانواده و مدرسه در شکل‌دهی به هویت جنسیتی دختران جوان
  • حقوق دختران جوان

زنان و توسعه شهری

  • زیست شهری زنان
  • نقش زنان در محیط زیست شهری
  • وضعیت حضور زنان در فضاهای عمومی شهری
  • شهر، امنیت و زنان

رشته مطالعات زنان و مباحث نظری

  • تبیین چارچوب مفهومی و نظری و مکانیزم‌های توانمندسازی زنان
  • پیشنهادات و توصیه‌ها برای فعالیت‌های آینده و رویه‌های مؤثر توانمندسازی زنان و حضور پررنگ‌تر در عرصه‌های مختلف

روش‌شناسی مطالعات زنان

  • رویکردهای متأخر و بدیل در مطالعات زنان
  • آینده‌پژوهی مطالعات زنان در ایران و جهان
  • الزامات و نقش مبانی روش‌شناختی در مطالعات زنان
  • تبارشناسی و آسیب‌شناسی مطالعات زنان در ایران (پهلوی و جمهوری اسلامی)
  • مطالعات تطبیقی روش‌شناختی در مطالعات زنان
  • جریان‌شناسی سیاسی مطالعات زنان

روش کار

برنامه برگزاری کنفرانس بین‌المللی با مشورت نزدیک اعضای کمیته علمی تهیه می‌شود. در این کنفرانس 3 پانل بحث و گفتگو در موضوعات انتخاب شده خواهیم داشت. گروه‌های کاری تشکیل می‌شوند و به هر گروه کاری مبحث خاصی اختصاص می‌یابد. یک هماهنگ‌کننده برای پشتیبانی فنی به هر گروه می‌پیوندد. هر یک از هماهنگ‌کننده‌ها یک نتیجه‌گیری کلی از مقالات و مباحثی که قرار است در آن پانل مورد گفتگو قرار گیرد و پرسش‌هایی که قرار است پاسخ داده شود، تهیه خواهد کرد. هر گروه یک نفر را برای ارائه گزارش خود انتخاب می‌کند. از گزارش‌های این گروه‌ها برای تهیه پیش‌نویس بیانیه استفاده خواهد شد. سپس کمیته علمی پیش‌نویس تهیه شده را مورد بررسی، بحث و تصویب قرار خواهد داد.

قالب رویدادهای جانبی به صورت پانل‌های بحث و گفتگو است، به گونه‌ای که پس از سخنرانی و ارائه مقالات امکان پرسش و پاسخ فراهم خواهد بود.

بحث پانل 1: عدالت جنسیتی، حقوق و زنان و دختران جوان

هدف: بررسی حقوق قانونی، مدنی و شهروندی زنان و دختران جوان در ایران از منظر عدالت جنسیتی.

سؤال: سؤال‌های پیشرو در این پانل عبارتند از:

  • وضعیت فعلی حقوق قانونی، مدنی و شهروندی زنان و دختران جوان چگونه است؟ موفقیت‌ها و ناکامی‌ها کدامند؟
  • روند حرکتی برای دستیابی زنان و دختران جوان به حقوق قانونی، مدنی و شهروندی با توجه به عدالت جنسیتی چگونه بوده است؟
  • چگونه می‌توان این روند حرکتی را تسریع و تسهیل کرد؟
  • نقش قوای سه‌گانه در دستیابی زنان و دختران جوان به حقوق قانونی و شهروندی چیست؟ آیا در ایفای این نقش موفق عمل کرده‌اند؟
  • چه ابتکارات و بسترهای جدیدی می‌توان پیش‌بینی کرد؟

بحث پانل 2: عدالت جنسیتی، مشارکت و زنان و دختران جوان

هدف: بررسی مشارکت زنان و دختران جوان در عرصه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و حضور آنان در مدیریت‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از منظر عدالت جنسیتی.

سؤال: سؤال‌های پیشرو در این پانل عبارتند از:

  • وضعیت مشارکت زنان و دختران جوان در عرصه‌های مختلف و تصمیم‌گیری‌ها و مدیریت‌های کلان کشور چگونه است؟
  • چه عواملی وضعیت موجود را رقم زده است؟
  • چه راهکارهایی وضعیت موجود را به سمت وضعیت مطلوب تغییر خواهد داد؟
  • نقش نهادهای سیاسی و بازیگران سیاسی در این روند چه خواهد بود؟

بحث پانل 3: عدالت جنسیتی، نظریه‌ها و سیاستگذاری‌ها (پانل بین‌المللی)

هدف: تسهیل تبادل تجربیات، آموخته‌ها و رویه‌های مناسب به منظور شناسایی سیاست‌ها و رویکردهای مؤثر.

سؤال: سؤال‌های پیشرو در این پانل عبارتند از:

  • چه نظریه‌ها، راهبردها و راهکارهایی در سطح جهانی و منطقه‌ای برای بهبود شکاف جنسیتی و دستیابی به عدالت جنسیتی ارائه شده است؟
  • نتایج این راهبردهاو راهکارها چه بوده است؟

سخنرانان داخلی کنفرانس

این کنفرانس در تلاش است با همکاری علمی اساتید برجسته ایرانی و سخنرانی حضوری این بزرگان به اولویت‌بندی مسایل زنان دست یافته، امکان ارائه راهکار و راهبرد برای مسایل زنان را بر اساس بافت فرهنگی کشور تسهیل کند. اسامی این سخنرانان در آینده نزدیک اعلام خواهد شد.

سخنرانان خارجی کنفرانس

این کنفرانس با همکاری علمی پنج استاد برجسته مطالعات زنان که از نظریه‌پردازان این حوزه در سطح جهان هستند، برگزار خواهد شد و آنها به صورت ویدیوکنفرانس سخنرانی خواهند کرد:

  • آن فیلیپس، استاد علوم سیاسی، دانشکده اقتصاد لندن (LSE)
  • لنا وانگنرود، استاد علوم سیاسی، دانشگاه گوتنبرگ سوئد
  • جونی لوندوسکی، استاد علوم سیاسی، دانشگاه لندن
  • دونا لی باون، استاد علوم سیاسی و مطالعات خاورمیانه، BYU، آمریکا
  • تاریا وایرینن، استاد تحقیقات جنگ و صلح، دانشگاه تامپره.

به علاوه، تلاش کرده‌ایم به منظور بهره‌گیری از تجربیات کشورهای اجراکننده نظریات حوزه مطالعات زنان از افراد زیر نیز برای سخنرانی در این کنفرانس به صورت ویدیوکنفرانس دعوت کنیم:

  • شکریه بارکزی از افغانستان، سفیر افغانستان در نروژ و عضو ولسی جرگه (مجلس نمایندگان افغانستان)

در حال هماهنگی برای دعوت از سخنرانانی از بنگلادش، هندوستان و آفریقای جنوبی نیز هستیم.

جلسه جمع‌بندی

جلسه «جمع‌بندی» بوسیله هیئت علمی کنفرانس اداره خواهد شد. در این جلسه نتایج بحث در پانل‌های مختلف به صورت خلاصه بوسیله مدیر هر پانل ارائه خواهد شد. در انتها، بیانیه هیئت علمی که از قبل با اجماع اعضای هیئت علمی فراهم شده است و به موضوعات کلیدی و راه‌حل‌های بالقوه اشاره خواهد داشت، قرائت خواهد شد.

ارزش افزوده مورد انتظار

نتیجه مورد انتظار تصویب بیانیه نهایی است که پیش‌نویس آن بوسیله کمیته علمی کنفرانس تهیه خواهد شد. این بیانیه نهایی به همراه گزارش کلی این کنفرانس بین‌المللی شامل اولویت‌ها، استراتژی‌ها و اقدامات روشنی خواهد بود که با توجه به اشتراک‌گذاری تجربیات مشخص خواهند شد.

پیش‌بینی می‌شود که این کنفرانس با تأمین موارد زیر ارزش افزوده‌ای را در این حوزه در جامعه ایران ایجاد کند:

  • تجزیه و تحلیل استراتژی‌ها و سیستم‌های فعلی و بررسی میزان تأثیرگذاری آنها در ارتقای عدالت جنسیتی به منظور دستیابی به توسعه پایدار.
  • ارزیابی فرصت‌ها و چالش‌ها برای دستیابی به چشم‌اندازهای نحوه برخورد با چالش‌های موجود و ارائه رویکردها، راهبردها و راهکارها در سطح ملی.
  • تبادل نظریات، تجارب و آموخته‌ها در مورد سیاست‌ها، رویه‌ها و شیوه‌های مؤثر برای بهبود عدالت جنسیتی در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی.

مشارکت‌کنندگان

  • نهادهای ملی حوزه مطالعات زنان
  • سیاستگذاران و قانونگذاران
  • متخصصان، دانشگاهیان و پژوهشگران

همکاری علمی این کنفرانس با دانشگاه تامپره فنلاند و با استفاده از لوگوی این دانشگاه امکان‌پذیر شده است. به علاوه، همکاری علمی ـ پژوهشی این کنفرانس با فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی به منظور چاپ مقالات برتر این کنفرانس تحت عنوان «علمی ـ پژوهشی» فراهم است.

زمان

کنفرانس در روز پنجشنبه دهم مهرماه 1399 برگزار خواهد شد.

ایمیل کنفرانس: ipsawomen@gmail.com

WomenFuture#

#علم سیاست_مطالعات زنان_و_آینده

کانال تلگرامی: ipsawomen@

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *